Leo Tolstoj; gedachten van een beroemd schrijver

Tolstoj is een beroemd Russisch schrijver. Hij was van adel, denker en schrijver van literaire en politieke werken. Hij schreef romans, maar ook historische werken over Rusland, zoals ‘oorlog en vrede’. Hij heeft ontzettend veel invloed gehad in het politieke leven van Rusland in de 19e eeuw. Hij wilde hervormen en ging graag de discussie aan met de heersende gedachten van de Orthodoxe kerk. Wie was hij precies en wat ging er door zijn hoofd? Een kennismaking met één van ’s werelds bekendste schrijvers uit de geschiedenis.

‘Tot mijn 14e jaar geloofde ik zonder te denken. Toen ging ik mij verdiepen in godsdienstige vraagstukken. Die pasten echter niet in mijn levenstheorieën. Ik brak ermee. Tien jaar kon ik erbuiten. Ik ging op in de genoegens van de ‘society’, ik leefde zoals de grote wereld dit eiste, ik gehoorzaamde aan al haar plichten. Ik hing de beest uit. Dat hoorde je, als student, immers te doen?’

Tolstoj: Gelukkig leven?

Dat schrijft Tolstoj over zichzelf, terugblikkend op zijn leven. Het leven van een beroemd schrijver, wiens romans in vele talen vertaald zijn. Het leven van een aristocraat, die van zijn moeder (een prinses Wolkonski) een groot landgoed heeft geërfd. Een man die veel gereisd heeft en dagelijks brieven kreeg uit alle delen van de wereld. Men zou zeggen: het leven van een gelukkig mens. Maar dat was niet het geval. Sinds jaren beklemde hem de vraag: hoe kan iemand gelukkig leven, in luxe als een beroemd man, terwijl er vlak naast hem zoveel ellende in de wereld heerst? Die vraag was al bij hem opgekomen toen hij als jong vaandrig meevocht in de Krimoorlog (1853-1856). Hij schreef toen zijn eerste novellen, die zo’n opgang maakten dat de tsaar ze las en naar aanleiding daarvan het bevel gaf de jonge schrijver niet naar het front te sturen.

Oppervlakkig leven?

Later kwam de vraag opnieuw op, toen Tolstoj in Parijs een openbare terechtstelling van een misdadiger bijwoonde. Ook merkte hij dat het leven in de Parijse salons al even oppervlakkig was als dat in Moskou of Sint Petersburg. Hij probeerde vanuit zijn landgoed de wereld te verbeteren. Hij wijdde zich aan de opvoeding van de boeren, maar merkte dat hij hiermee onder zijn medelandeigenaars alleen maar verontwaardiging opwekte.

Dwaze gedachten?

Ook wilde hij afstand doen van zijn gehele vermogen, maar hij kwam daardoor in conflict met zijn hele gezin. ‘wat een dwaze gedachte. Wie is daarmee geholpen? Moeten wij dan verder in armoede leven?’ zeiden zij. Tolstoj was realist genoeg om de juistheid hiervan in te zien. Maar dat bracht hem aan het twijfelen. Was hij zelf in staat om volgens zijn beginselen te leven? Kon hij afstand doen van zijn goederen? veranderde daardoor iets? Berokkende hij daardoor geen leed juist aan diegenen die hem dierbaar waren, omdat zij nog niet konden leven volgens de overtuiging die voor zo vanzelfsprekend was geworden?

Een onbevredigend compromis?

Tenslotte verdeelde hij zijn vermogen onder zijn vrouw en kinderen en leefde als gast op zijn eigen landgoed. Een onbevredigend ‘compromis’. In zijn boeken keerde hij zich nu tegen de maatschappij, tegen de kerk, die al het onrecht in de wereld niet veroordeelde. Hij werd door de Kerk uitgesloten; niettemin kreeg hij van een uitgever een miljoen roebel aangeboden voor publicatierechten die hij na zijn dood weer zou moeten afstaan. Hij weigerde, wilde volledig afstand doen van alle auteursrechten. Daarmee kwam het conflict met de familie tot een hoogtepunt. Op 82-jarige leeftijd nam hij de vlucht met niet meer dan 82 roebel op zak. Op reis kreeg hij een longontsteking. In de wachtkamer van het eerstvolgende station werd de zieke opgenomen. Op het bericht van zijn ziekte stroomden uit alle delen van Rusland journalisten en fotografen toe, maar zijn eigen vrouw weigerde hij de toegang tot het ziekenvertrek. Pas tijdens zijn doodsstrijd werd zij binnengelaten. Zij smeekte hem om vergeving voor alle moeilijkheden, die zij hem in de weg had gelegd.

Comments are closed.